Kot stał się towarzyszem człowieka już wiele wieków temu. Trudno podać dokładne dane historyczne, ale na pewno stało się przed naszą erą, czyli ponad 2 tysiące lat temu. Chociaż przeciwnicy kota uważają, że on nic nie rozumie i śpi większość czasu, to jest to zwierzę, które niepotrzebnie nie marnuje energii i jest mistrzem przystosowania. W trakcie historii kot był stawiany na piedestale, ale też uważany za zwierzę nieczyste i pomocnika czarownic. Na tym chciałabym się skupić i zaznaczyć, że są to wyłącznie moje subiektywne przemyślenia, a nie jakiekolwiek dane historyczne. Jakie cechy kota mogły spowodować, że został połączony z czarownicami?
Pazury
Kot domowy (Felis catus) jest drapieżnikiem ważącym zazwyczaj między 2 a 7 kg spędzającym 70-80% dnia na odpoczynku. Nie jest przystosowany do długich biegów jak np. pies, ale na krótkich dystansach potrafi osiągnąć prędkość prawie 50 km/h. W przeciwieństwie do wspomnianego już psa potrafi wspinać się na drzewa, co umożliwiają mu przystosowane do tego pazury. I te pazury to jeden z powodów.
Kot, i nie tylko ten nasz mały domowy, ale także duże kotowate np. tygrys, potrafi chować lub wyciągać pazury. Podczas niektórych czynności, np. biegania, może je schować, co chroni pazury przed uszkodzeniami. Natomiast jeśli potrzebuje wejść na drzewo lub się obronić przed napastnikiem, to pazury wysuwa bardziej na zewnątrz opuszków palców. Na rysunku poniżej jest pokazany mechanizm chowania i wysuwania pazurów.
Jakie mogą być dodatkowe efekty tego mechanizmu. Wysunięty pazur ma kontakt z podłożem i znajdującymi na nim bakteriami, a schowany pazur daje tym bakteriom dobre i ciepłe miejsce do namnożenia się. Dla kota nie ma to znaczenia, ale podrapanie takim pazurem, który dodatkowo jest ostry jak brzytwa, może spowodować u człowieka znaczny stan zapalny, a nawet poważną chorobę.
W dzisiejszych czasach mamy oczywiście dobre preparaty dezynfekujące, a także w uzasadnionych przypadkach możliwość podania antybiotyku, ale w dawnych czasach, w czasach czarownic, takie podrapanie przez kota, mogło się skończyć dla danej osoby nawet śmiercią. Nawet w dzisiejszych czasach nadal istnieje choroba kociego pazura, która jest schorzeniem ogólnoustrojowym.
Odstraszanie
Kolejną cechą jest typowy dla kota sposób odstraszania. Kot, który się boi lub walczy z napastnikiem, wydaje z siebie dziwne dźwięki takie jak syczenie, bulgotanie, furczenie, warczenie itp. Dodatkowo otwiera szeroko pysk prezentując swoje kły. Może również się ślinić i ochlapywać napastnika tą śliną. Jego repertuar obronny jest bardzo szeroki i często zwierzęta większe od niego rezygnują z ataku. Można więc założyć, że potrafił przestraszyć nawet człowieka szczególnie w ciemności.
Makata-błona odblaskowa
Trzecią cechą, której chciałabym poświęcić nieco więcej uwagi jest błona odblaskowa zwana również makatą (tapetum lucidum). Dlaczego koty widzą dobrze także po zmroku i dlaczego w ciemności świecą im się oczy? Po pierwsze, koty posiadają w siatkówce oka znacznie więcej pręcików niż ludzie (ale to jest temat na inny artykuł)
U wszystkich zwierząt przystosowanych do życia w nocy występuje błona odblaskowa. Jest to dodatkowa warstwa komórek położona za siatkówką, która funkcjonuje trochę jak lustro, czyli odbija światło, które wchodzi do oczu. Mitem jest to, że kot potrafi odnaleźć się w całkowitej ciemności. Jeśli żadne promienie światła nie docierają do komórek w oku, to kot nic nie widzi.
I teraz, co będzie jeśli poświecimy latarką w lustro? Światło odbijające się w lustrze nas oślepi. I podobnie jest z oczami kota. Co prawda kot i jego oczy są małe, ale światło odbijające się w błonie odblaskowej jest wyraźnie widoczne.
Trochę o budowie oka
Siatkówka oka zbudowana jest z wielu warstw komórek, są to komórki nerwowe o wysokiej czułości na światło. Taka budowa umożliwia siatkówce odbieranie sensoryczne światła i barw. Bodźce wzrokowe są następnie za pomocą nerwów przekazywane do mózgu i tam interpretowane. Tapetum lucidum znajdująca się za tą siatkówką umożliwia odbijanie do niej światła. Odbite światło trafia do fotoreceptorów, dzięki czemu kot może lepiej widzieć w warunkach słabego oświetlenia.
Kocia makata działa jak retroreflektor czyli układ optyczny, odbijający większość padającego na niego światła w kierunku źródła światła, niezależnie od kierunku z którego pada na niego to światło. Retroreflektory są wykorzystywane np. przy produkcji elementów odblaskowych.
Budowa oka kota
Człowiek w trakcie ewolucji przystosował się do życia w dzień, dlatego u nas nie występuje błona odblaskowa. Makata odblaskowa daje kotom super moc, widzą 6 razy lepiej w ciemności niż ludzie.
Koty doskonale zauważają szybko poruszające się przedmioty, co wynika też z tego, że mają lepiej rozwinięte widzenie peryferyjne. Jednak są dalekowidzami, zauważenie przedmiotu leżącego tuż pod kocim nosem nie jest dla nich takie proste.
Jeszcze jedna cecha oczu kota powoduje jego wyjątkowość i skojarzenie z mocami nieczystymi. Źrenice są pionowe i wysoce regulowane. Kot może szybko zwężać i rozszerzać źrenice nawet przy takim samym świetle.
Koty są mistrzami w przystosowaniu i świetnie radzą sobie z ludźmi. Potrafią sobie nas podporządkować. Wątek czarownic jest tylko pretekstem do pokazania wyjątkowych cech tych puchatych czworonogów.
| PL | EN | ES | SI | PT |
| makata odblaskowa | tapetum lucidum | tapetum lucidum | tapetum lucidum | tapetum lucidum |
| oko | eye | ojo | oko | olho |
| kot | cat | gato | mačka | gato |
| siatkówka | retina | retina | mrežnica | retina |
| źrenica | pupil | pupila | zeníca | pupila |
Dodaj komentarz