Kto stuka w starych meblach?

Mały robaczek, kołatek,

A niegdyś wielki lichwiarz!

(do kołatka)

 Czego żądasz, duszko?

(udaje głos)

Proszę o troje paciorek.

Często słyszę, jak ktoś mówi, że korniki zjadają meble. Postanowiłam więc wyjaśnić, kto co zjada, a także jaka jest rola tych owadów w przyrodzie. Otóż Adam Mickiewicz wiedział, że mały chrząszcz, który siedzi w meblach, zwany jest kołatkiem. Cytat, od którego zaczęłam, pochodzi z „Dziadów”. Kornik to daleki kuzyn kołatka, ale jemu smakuje żywe jeszcze drzewo, a nie suche już drewno, pozbawione soku komórkowego. Choć te dwa chrząszcze są podobnej wielkości i oba są dla człowieka szkodnikami, mają trochę inną biologię i należą do różnych rodzin.

Na filmie można zobaczyć głowę kornika drukarza.

Korniki

Korniki są to małe chrząszcze z rodziny ryjkowcowatych, długości 6-13 mm, koloru brązowego lub czarnego. Każdy gatunek drąży charakterystyczne dla siebie korytarze. Na świecie występuje ok. 4 tysięcy gatunków, a w Polsce blisko 100 gatunków, głownie na drzewach iglastych. Roślina, na której żerują, jest też miejscem ich rozwoju.

Dany gatunek kornika lubi nie tylko konkretne drzewo, ale także określoną jego część. Może to być pień, a mogą być nawet korzenie. W ten sposób określa się gatunki, ponieważ ich rozróżnienie na podstawie wyglądu nie jest takie proste. Wiele gatunków żeruje pod korą, a zapłodnione samice wgryzają się głębiej w drewno, gdzie składają jaja.

Jedna samica składa 20-60 jaj. Larwy kornika odżywiają się sokiem roślinnym lub grzybnią (grzyby niedoskonałe lub workowce), a grzyb odżywia się odchodami korników. Taka symbioza grzybów i korników nazywa się ambrozją. I tylko drzewo na tym nie korzysta, choć zazwyczaj korniki atakują drzewa osłabione lub chore. Największe szkody w drzewostanie powoduje kornik drukarz Ips typographus, który występuje w lasach północnej i środkowej Europy i Azji.

Oczywiście dla człowieka kornik jest szkodnikiem, jednakże w lasach jest potrzebny. Eliminuje z drzewostanu stare i schorowane drzewa, zwiększając w takim miejscu dostęp światła do ściółki i tym samym powodując wzrost nowych drzew. Jest też pokarmem dla zwierząt. Kornik drukarz jest przysmakiem np. dzięcioła trójpalczastego.

Na filmie kornik drukarz przemieszczający się w korytarzu.

Kołatkowate

Na świecie występuje ok. 1200 gatunków kołatkowatych, a w Polsce co najmniej 60. Jest to rodzina chrząszczy, których jednym z przedstawicieli jest kołatek domowy Anobium punctatum. To mały ciemnobrązowy chrząszcz o długości 2-6 mm i ciekawej budowie. Jego głowa zakryta jest przez część klatki piersiowej nazywanej przedtułowiem i całość wygląda tak, jakby kołatek nosił kaptur mnicha. Rozwój zależy od warunków, a faza larwalna może trwać nawet 3-4 lata, a jak wiadomo, larwy są bardzo żarłoczne.

Większość gatunków żyje w drewnie martwym uszkadzając np. budynki, meble czy zbiory muzealne. Ich nazwa pochodzi od uderzania głową w ścianki korytarzy (kołatanie), które jest słyszalne przez człowieka w ciszy. Owe kołatanie to sygnały dla innych osobników.

Ponieważ i korniki, i kołatki są chrząszczami, potrafią latać i w ten sposób zasiedlają nowe miejsca. Kołatki są przysmakiem innego chrząszcza, o ciekawej nazwie Pasterek domowy, ale w Polsce występuje on sporadycznie.

I znowu, choć dla człowieka kołatki są szkodnikami, one również są w przyrodzie potrzebne, ponieważ przyczyniają się do rozkładu drewna i jego pochodnych. Oczywiście w przypadku, kiedy dobierają się do antyków czy zbiorów muzealnych, są dużym, realnym problemem.

Dźwięki wydawane przez kołatka możemy podziwiać na filmie. 

Podsumowanie

W naturalnych ekosystemach i korniki, i kołatki są bardzo pożyteczne. Ich rola polega na:

• Usuwaniu chorych drzew i rozkładzie drewna

Larwy tych chrząszczy drążą korytarze w drewnie. Dzięki temu przyspieszają jego rozkład, co jest kluczowe w obiegu materii w lasach. Bez takich organizmów to wszystko zachodziłoby znacznie wolniej.

• Uwalnianiu składników odżywczych

Rozdrabniając drewno, pomagają uwalniać składniki organiczne do gleby. To z kolei wspiera wzrost innych roślin.

• Tworzeniu nowych mikrośrodowisk

Korytarze wydrążone przez larwy mogą być schronieniem dla innych organizmów – np. grzybów, roztoczy, drobnych owadów czy mikroorganizmów. Zwiększa się więc bioróżnorodność.

• Są też elementem łańcucha pokarmowego

Korniki i kołatki (zarówno larwy, jak i dorosłe osobniki) są pokarmem dla wielu zwierząt: ptaków, płazów, a także owadów drapieżnych.

W naturalnych warunkach są ważnymi „recyklerami” drewna i ogniwem ekosystemu leśnego.

Bibliografia

Mała encyklopedia leśna, PWN, 1980

Źródła

EN