Oparzenie słoneczne – co warto wiedzieć?

Zbliża się lato, a z nim słońce, wysokie temperatury i chęć odkrywania ciała. Nie od dzisiaj wiadomo, że wszystko w nadmiarze szkodzi i pewnie niejeden z nas doznał oparzenia słonecznego. Czasem są to rozległe oparzenia przy opalaniu na plaży, a czasem tylko drobne zmiany np. na nosie czy małżowinach usznych.

Warto wspomnieć, że u zwierząt również mogą wystąpić oparzenia słoneczne, szczególnie u zwierząt domowych, które z kąpieli słonecznych korzystają sporadycznie. Ponieważ większość ich ciała pokrywa sierść, to chroni ona przed słońcem jak nas ubranie. Ale może dojść do oparzeń na lusterku nosa czy brzegach uszu, szczególnie u zwierząt z jasną pigmentacją.

Wpływ promieni słonecznych

Słońce wysyła w kierunku Ziemi fale elekromagnetyczne o różnej długości. Wpływ promieni słonecznych na nasze organizmy to działanie promieni podczerwonych, świetlnych i nadfioletowych.

Fale podczerwone dają efekty cieplne i w nadmiarze mogą spowodować zmiany miejscowe lub ogólne (udar cieplny).

Promieniowanie świetlne widzialne jest to takie promieniowanie, które umożliwia widzenie. Poza tym wpływa na szyszynkę regulując rytm dzień-noc, ale też w nadmiarze może być szkodliwe.

Najkrótsze fale, nadfioletowe, są aktywne chemicznie. Mają właściwości bakteriobójcze, wpływają na powstawanie witaminy D w skórze, pobudzają przemianę białkową, zwiększają stężenie gammaglobulin we krwi, przyspieszają gojenie ran i wpływają na wydzielanie hormonów. Powodują też wytwarzanie barwnika skóry, melatoniny, której zadaniem jest ochrona tkanek leżących głębiej. To właśnie te najkrótsze fale są odpowiedzialne za pojawienie się oparzeń słonecznych. Nadmiar słońca może powodować oparzenia I lub II stopnia, a także powodować nadmierne namnażanie się komórek naskórka, co może prowadzić do powstawania nowotworów.

Co to jest oparzenie słoneczne?

Oparzenie słoneczne jest ostrą zapalną reakcją skórną, która pojawia się z powodu długotrwałej ekspozycji na słońce. Promieniowanie UV doprowadza do uszkodzenia komórek nabłonkowych, a obronną reakcją organizmu na to jest zapalenie. Ostre zapalenie składa się z trzech faz:

• Naczyniowej — najpierw zwiększa się przepływ krwi w miejscu poddanym działaniu promieni słonecznych
• Wysiękowej — w przestrzeniach pozanaczyniowych gromadzi się płyn
• Komórkowej — białe krwinki migrują z krwi do miejsca uszkodzenia (o rodzajach białych krwinek można poczytać tutaj).

W przypadku oparzeń słonecznych najczęściej dochodzi do oparzenia I stopnia, a czasami II stopnia. Oparzenie słoneczne III stopnia zdarza się niezmiennie rzadko. Czym one się różnią?

• Oparzenie I stopnia objawia się zaczerwienieniem, obrzękiem, podwyższoną temperaturą okolicy i bólem. Dochodzi tutaj do uszkodzenia powierzchownych warstw naskórka (jest to warstwa rogowa naskórka). W fazie gojenia występuje silny świąd. Ten typ oparzenia goi się bez blizn, ponieważ nie są uszkodzone głębsze warstwy skóry.
• Oparzenie II stopnia sięga już głębiej. Pojawia się wysiękowe zapalenie skóry i pęcherze z włóknikiem. Może być bardziej powierzchowne, kiedy uszkodzenie występuje ponad warstwą rozrodczą naskórka i wtedy również nie pozostawia blizn. Jeśli uszkodzenie dociera śródskórnie, czyli głębiej od naskórka, to wtedy goi się pozostawiając blizny. Głębsze uszkodzenie natomiast może być mniej bolesne, ponieważ uszkodzeniu ulegają zakończenia nerwowe.
• Oparzenie III stopnia dotyczy wszystkich warstw skóry, a także tkanek poniżej.

Ryc. Schemat budowy skóry

Jakie czynniki dodatkowo wpływają na reakcję organizmu na słońce?

Nie tylko samo działanie promieni słonecznych powoduje oparzenia słoneczne. Jest wiele czynników wpływających na to, czy dojdzie do oparzenia, czy nie. Poniżej wymieniam tylko część z nich:

• Część leków ma właściwości fotouczulające. Warto czytać ulotki lub zapytać się lekarza.
• Niektóre kosmetyki też potrafią stymulować odpowiedź zapalną organizmu na działanie promieni słonecznych.
• Zwiększony czynnik UV. Nie zawsze słońce świeci tak samo. Jego działanie jest najintensywniejsze między 10 rano, a 16 po południu. Silniej działa im bliżej jesteśmy równika oraz im wyżej nad poziomem morza.
• Śnieg, woda, piasek, a nawet beton odbiją promienie słoneczne zwiększając ryzyko oparzeń.
• Kolor skóry. Im bardziej blada cera, tym wyższe ryzyko oparzenie słonecznego.
• Dodatkowym czynnikiem może być alkohol, który spowoduje, że spędzimy na słońcu zbyt dużo czasu.

Gojenie się skóry po oparzeniu słonecznym.

Jeśli oparzenie słoneczne jest powierzchowne, to w zasadzie goi się samo. Dochodzi do złuszczenia uszkodzonej warstwy komórek, a pod spodem znajduje się już zdrowa skóra. Dobrze jest nawilżać i odżywiać skórę, stosując kremy z witaminami z grup A, B, C i E. W przypadku głębszych uszkodzeń, jeśli np. pojawią się pęcherze, może być niezbędna wizyta u lekarza. Należy pamiętać, żeby już oparzonej skóry nie wystawiać ponownie na działanie promieni słonecznych.

Udar słoneczny

Chociaż nie jest to bezpośrednio związane z tematem artykułu, chciałabym wspomnieć o udarze słonecznym. Czym różni się on od oparzeń słonecznych? W udarze słonecznym główną rolę odgrywa promieniowanie podczerwone, ponieważ to ono ogrzewa nasze ciała. Żeby nie nabawić się udaru, należy chronić przed słońcem przede wszystkim głowę i kark. Nadmierne nagrzewanie tej okolicy powoduje przekrwienie opon mózgowych i uszkodzenie ośrodka naczyniowego. Objawami udaru słonecznego są:

• Bóle i zawroty głowy
• Zaczerwienienie skóry i podwyższenie temperatury wewnętrznej
• Niepokój
• Utrata przytomności

Na udar słoneczny bardzo wrażliwe są również zwierzęta, które nie mają możliwości schować się przed słońcem. Wyjątkiem wydają się być koty, które potrafią leżeć godzinami w pełnym słońcu. 

Słońce a nowotwory skóry

Choć opalona skóra jest nadal w modzie, należy pamiętać, że długotrwałe opalanie przyspiesza starzenie się skóry, a przede wszystkim zwiększa ryzyko nowotworów skóry. Dzieje się tak, ponieważ promieniowanie ultrafioletowe może uszkadzać DNA komórek. Jeśli takich komórek będzie niewiele, to organizm potrafi je usunąć. Przy dużej liczbie zadanie jest utrudnione i takie uszkodzone komórki mogą się następnie namnażać. Pod wpływem promieni słonecznych powstają czerniaki, raki podstawnokomórkowe oraz raki kolczystokomórkowe. Nowotwory te pojawiają się na bazie oparzeń słonecznych, ale także przy zbyt częstej ekspozycji na słońce.

Promienie słoneczne są niezbędne do życia na Ziemi, ale trzeba pamiętać, żeby dawkować je z głową.