Wiosna, panie sierżancie

Niezależnie od tego, czy ktoś jest wielbicielem zimy czy nie, czeka na wiosenne przebudzenie i zachwyca się pierwszymi kwitnącymi kwiatami. Zazwyczaj są to rośliny cebulowe jakie jak śnieżyczka przebiśnieg, krokusy, hiacynty, następnie narcyzy oraz na późną wiosnę tulipany. A dlaczego pierwsze kwitną właśnie rośliny cebulowe? Na to pytanie postaram się odpowiedzieć.

Foto. Krokusy w kolorze białym.

Wiosenne rośliny cebulowe nie zakwitną bez odpowiednich warunków. Zachodzi to w kilku niezbędnych etapach, bez których, albo w ogóle nie wyrosną, albo nie będą obficie kwitnąć:

• Dormancja – spoczynek zimowy.
• Jarowizacja – potrzeba chłodu.
• Wzrost temperatury gleby.
• Reakcja na światło i długość dnia.

Foto. Krokusy w kolorze fioletowym.

Dormancja — sposób na przetrwanie trudnych warunków

Choć już jesienią rośliny cebulowe mają gotowy zawiązek liści i kwiatu, to czekają na odpowiednie warunki, a ich metabolizm jest spowolniony. Taki proces uśpienia zachodzi u wielu roślin, w tym u drzew, które na jesień tracą liście i przechodzą w taki właśnie stan. Natomiast w tym przypadku jest to ułatwione, ponieważ podziemną częścią rośliny jest cebulka, w której może być zmagazynowany zapas energii. Dormancja kończy się, gdy pojawiają się warunki sprzyjające wzrostowi.

Foto. Hiacynty w doniczce.

Jarowizacja

Już generałowa Zajączkowa wiedziała, że chłód konserwuje i odmładza. W przypadku wiosennych roślin cebulkowych chłód jest niezbędny do ich kwitnienia. Powoduje on zmiany hormonalne (o hormonach roślin pisałam tutaj). Omawiane rośliny potrzebują chłodu ok. 0-5ºC przez kilka tygodni. W tym czasie spada poziom hormonów hamujących wzrost (np. kwasu abscysynowego), a rośnie poziom hormonów pobudzających wzrost (np. giberelin).

Foto. Tulipan uśmiechający się do słońca.

Jarowizacja jest potrzebna też innym roślinom naszej strefy klimatycznej. Przykładowo pszenica ozima potrzebuje chłodu, żeby na wiosnę prawidłowo rosnąć. Jeśli w trakcie zimy nie ma odpowiednio długiego okresu mrozów, to rośliny mogą słabiej kwitnąć.  Są rośliny, które bez okresu chłodu w ogóle nie zakwitną.

Foto. Narcyz

Jaki skutek powoduje wzrost temperatury gleby?

Na przedwiośniu, gdy ziemia zaczyna się ogrzewać, cebulka zaczyna intensywnie oddychać, aktywują się enzymy i zaczyna się podział komórek. Wykorzystywany jest przy tym zapas energii zgromadzony w cebuli (skrobia i cukry). W cebulce znajdują się duże zapasy, dlatego roślina nie potrzebuje fotosyntetyzować, żeby wyrosnąć i zakwitnąć.

Foto. Żółty narcyz czyli żonkil.

Lodołamacze

A jak to się dzieje, że wiosenne rośliny cebulkowe potrafią przebić się przez zamarzniętą jeszcze ziemię lub warstwę lodu czy śniegu?

Pędy rosną dzięki silnemu wydłużaniu komórek i dużemu ciśnieniu turgorowemu w tkankach.

Foto. Mój ulubieniec wiosenny, czyli szafirek.

Czym jest ciśnienie turgorowe?

Ciśnienie turgorowe to nacisk, jaki woda w komórce roślinnej wywiera na jej ścianę komórkową. Powstaje, gdy komórka pobiera wodę i pęcznieje. Takie ciśnienie działa trochę jak hydrauliczny podnośnik. Organizmy roślinne wykorzystują ciśnienie turgorowe do utrzymywania kształtu komórek. Jeśli roślina nie ma dostępu do odpowiedniej ilości wody to więdnie, ponieważ ciśnienie wewnętrzne jest zbyt niskie do zachowania jej kształtu. 

Foto. Człowiek potrafi wpływać na uprawę, więc liczba kolorów tulipanów jest praktycznie nieskończona.

Ciekawostki

• Dlaczego wiosenne rośliny nie zamarzają, mimo pojawiającego się okresowo mrozu? Ponieważ zawierają sporo białek, które je przed tym chronią.
• Dlaczego te rośliny wychodzą tak wcześnie? W warunkach naturalnych wynika to między innymi z tego, że w tym czasie drzewa jeszcze nie mają liści i do gleby dochodzi więcej światła.
• Pierwszym roślinom wiosennym (czy raczej późno zimowym) wystarczy temperatura nieznacznie wyższa od punktu zamarzania wody.
• Na początku XVII wieku w Holandii wybuchła „tulipanowa gorączka”. Cebulki tulipanów stały się niezwykle cenne. Pojedyncza cebulka tulipana, była warta tyle samo, co dom nad brzegiem Amsterdamu.

Foto. Krokusy o ozdobnych kwiatach.

Wiosenne kwiaty w ogrodzie

Co potrzebne jest, żeby pięknie wystartować na wiosnę? W okresie wiosennym cebulaki muszą mieć wystarczająco dużo składników odżywczych, żeby tworzyły cebule potomne i szybko się rozrastały. Warto rośliny cebulowe podlać nawozem wieloskładnikowym lub podsypać kompostem. Podczas suchej wiosny niezbędne jest podlewanie. Niedobór wody powoduje, że rośliny słabo rosną.

Dzikie rośliny rosną sobie jak umieją. Natomiast nasze rośliny ogrodowe dobrze jest wykopywać z ziemi co jakiś czas, żeby wspierać ich rozmnażanie i kwitnienie. Cebulki w fazie spoczynku, jeśli zostały wykopane, potrzebują suchego i przewiewnego miejsca.