Witam serdecznie na relacji z życia limfocytu

Hematologia jest moją pasją. Dlatego postanowiłam opowiedzieć jakie krwinki krążą nam w krwi, a także wydostają się poza nią, oraz jaka jest funkcja poszczególnych komórek. Różną się nie tylko wyglądem, ale również ich rola w organizmie jest zupełnie inna. Na pierwszy ogień pójdzie limfocyt, dlatego zacznę od tego, do czego potrzebna jest nam odporność.

Czym jest układ odpornościowy?

Najpierw odpowiem na pytanie, czym jest i za co odpowiada układ odpornościowy. Jest to system narządów, komórek, białek i innych pomocniczych substancji, którego zadaniem jest obrona organizmu przed obcymi, szkodliwymi zarazkami (bakterie, wirusy i inne) oraz toksynami. Dodatkowo odpowiada za usuwanie własnych komórek, które utraciły już swoją naturalną funkcję. Jest zatem jednym z filarów homeostazy w organizmie.

Czym zajmuje się immunologia?

Immunologia jest działem medycyny, który:

• bada, jak organizm rozpoznaje i zwalcza bakterie, wirusy i inne patogeny
• wyjaśnia, jak działają przeciwciała i komórki odpornościowe
• analizuje przyczyny alergii i chorób autoimmunologicznych (gdy organizm atakuje własne komórki)
• pomaga w tworzeniu szczepionek i nowych terapii

Jakie krwinki krążą we krwi lub czają się w tkankach?

We krwi krążą krwinki białe (leukocyty), krwinki czerwone (erytrocyty) oraz płytki krwi (trombocyty). Te dwa ostatnie rodzaje nie opuszczają krwiobiegu, z wyjątkiem uszkodzeń mechanicznych naczyń krwionośnych. Natomiast leukocyty związane są z układem odpornościowym i swoje funkcje pełnią również poza układem krwionośnym. Potrafią prześlizgnąć się miedzy komórkami śródbłonka naczyń krwionośnych. Taki proces prześlizgiwania się nazywa się diapedezą.

Krwinki są białe i krwinki są czerwone

Skąd biorą się takie kolorowe nazwy krwinek? Z ich realnego koloru. Erytrocyty są koloru czerwonego, co wynika z żelaza zawartego w hemoglobinie, a leukocyty tworzą biały kożuszek, który można zaobserwować przy odwirowaniu krwi.

Narządy limfatyczne

Limfocyty powstają i krążą przede wszystkim w narządach limfatycznych. To kluczowe elementy układu odpornościowego, dzielące się na:

• centralne (szpik kostny, grasica), gdzie powstają i dojrzewają limfocyty
• obwodowe (śledziona, węzły chłonne, migdałki, grudki chłonne, naczynia limfatyczne), filtrujące chłonkę i krew oraz inicjujące odpowiedz immunologiczną.

Foto. Stadko limfocytów w węźle chłonnym.

Gdzie powstają limfocyty i gdzie giną?

Limfocyty to rodzaj białych krwinek, zwanych też leukocytami. Są częścią systemu immunologicznego i pomagają zwalczać komórki nowotworowe oraz wirusy, bakterie czy pasożyty, które komplikują nasze życie. Ilość limfocytów zależy od wieku, płci, rasy czy nawet stylu życia i wysokości n.p.m., na której znajduje się dana osoba. Limfocyty krążą w krwiobiegu i układzie limfatycznym i mogą przenikać do tkanki nabłonkowej lub luźnej tkanki łącznej.

Wszystkie komórki krwi, w tym limfocyty, wywodzą się z hematopoetycznych (czyli krwiotwórczych) komórek macierzystych w szpiku kostnym. Po ich powstaniu muszą dojrzeć, żeby móc pełnić swoje funkcje.

Limfocyty T dojrzewają w grasicy, a limfocyty B w szpiku kostnym u większości ssaków. Z kolei u przeżuwaczy limfocyty B dojrzewają w kępkach Peyera jelita krętego. Są to duże skupiska tkanki limfatycznej (grudki chłonne) w błonie śluzowej i podśluzowej jelita krętego, czyli ostatniego odcinka jelita cienkiego.

Limfocyty są to okrągłe komórki wielkości 7-20 μm (1μm to tysięczna część milimetra) i możemy je podziwiać pod mikroskopem. Mają duże okrągłe jądro wokół którego zazwyczaj jest niewiele cytoplazmy.

Jak już kończy się ich rola w organizmie to ulegają apoptozie (programowanej śmierci komórki) i są „zjadane” czyli fagocytowane przez makrofagi, o których będzie mowa w innym artykule. Taka fagocytoza może zachodzić w śledzionie, węzłach chłonnych, szpiku kostnym lub wątrobie (o tym co jeszcze dzieje się w wątrobie można przeczytać tutaj).

Rola limfocytów w odporności

Limfocyty są bardzo zróżnicowane pod względem funkcji.

Limfocyty B rozpoznają antygeny i tworzą przeciwciała (odporność humoralna)

Natomiast limfocyty T niszczą zakażone komórki i regulują odpowiedź immunologiczną (odporność komórkowa). Występuje wiele ich rodzajów:

• limfocyty Th pomocnicze (ang. helper). Ich zadaniem jest koordynacja odpowiedzi immunologicznej.
• Limfocyty Treg, (regulatorowe). Kontrolują i hamują nadmierną reakcję układu odpornościowego oraz zapobiegają chorobom autoimmunologicznym.
• Limfocyty Tc (cytotoksyczne). Potrafią zabijać różne komórki (obce, własne nowotworowe lub zakażone wirusami)
• Limfocyty Tm pamięci (ang. memory). Zapewniają szybką odpowiedź immunologiczną przy ponownym kontakcie z tym samym antygenem.

Do tej grupy komórek zalicza się również komórki NK (ang. natural killer), które potrafią niszczyć komórki zakażone wirusami i komórki nowotworowe bez wcześniejszej aktywacji.

Chociaż spełniają tak różne funkcje, to pod mikroskopem bardzo trudno je odróżnić.

Na filmie widzimy leukocyt goniący bakterie.

A bocian na to:

„T” przy limfocycie pochodzi od słowa grasica (łac. Thymus) a „B” od torebki Fabrycjusza (łac. Bursa Fabricii). Jest to narząd limfatyczny występujący u ptaków, u których właśnie tam następuje dojrzewanie limfocytów B. Limfocyty T dojrzewają u naszych skrzydlatych przyjaciół również w grasicy.

Limfocyty – niewidzialni strażnicy naszego organizmu

Działanie limfocytów to dosyć skomplikowany proces, dlatego nie będę się bardzo rozpisywać. Wszystko zaczyna się od kontaktu z antygenem np. wirusem, którego limfocyt B rozpoznaje za pomocą receptorów na swojej powierzchni. Następnie taki limfocyt jest aktywowany, w czym pomaga limfocyt Th. Dochodzi do namnożenia i powstania wielu identycznych komórek. Powstają plazmocyty (rodzaj limfocytów) produkujące przeciwciała, które wiążą kolejne antygeny oraz komórki pamięci B.

Foto. Plazmocyt we krwi.

Jeśli chodzi o limfocyty T, to również po kontakcie z antygenem następuje ich namnażanie, ale ich rola zależy od tego, jaką spełniają funkcję w odpowiedzi immunologicznej. Przede wszystkim bez limfocytów T limfocyty B mogłyby działać zbyt intensywnie lub zbyt wolno.

A tak po ludzku?

Limfocyt spotyka podejrzaną komórkę i pyta ją o hasło. Wszystkie komórki danego organizmu znają hasło, a jeśli go nie podają, to albo są obce, albo tak zmienione przez wirusa lub nowotworowo, że należy je zlikwidować, bo są zagrożeniem dla organizmu.

Czasem komórki nowotworowe lub zaatakowane przez wirusa zakładają czapkę niewidkę, albo dowiadują się jakie jest hasło od innych komórek.

Na filmie widoczny jest limfocyt T atakujący komórkę nowotworową.

🧬 Ciekawostki o limfocytach

• Norma limfocytów u człowieka wynosi 1,0–4,5 × 10⁹/l (1000–4500/µl)
• Limfocyty stanowią około 20–40% wszystkich białych krwinek we krwi człowieka.
• Niektóre limfocyty pamięci mogą żyć nawet kilkadziesiąt lat, dzięki czemu organizm pamięta patogeny, z którymi miał już kontakt.
• Szczepionki działają właśnie dzięki limfocytom pamięci, które zapamiętują antygen i przy kolejnym kontakcie reagują szybciej.
• Jeden limfocyt B może wytwarzać tysiące przeciwciał na sekundę, gdy przekształci się w plazmocyt.
• Limfocyty T potrafią zniszczyć zakażoną komórkę w kilka minut, uwalniając substancje niszczące jej błonę.
• W organizmie człowieka istnieją miliony różnych receptorów limfocytów, dzięki czemu mogą rozpoznawać ogromną liczbę różnych patogenów.
• Nowotwory układu limfatycznego, takie jak chłoniaki, powstają właśnie z nieprawidłowo zmienionych limfocytów.

Co może dobrze wpłynąć na pracę limfocytów

Nie ma jednego magicznego sposobu, żeby nasze limfocyty działały bardziej wydajnie, ale wszystko co ma dobroczynny wpływ na pracę układu odpornościowego jest tutaj ważne:

🥗 1. Dieta wspierająca odporność, ponieważ limfocyty potrzebują odpowiednich składników odżywczych:

• Odpowiedni poziom białka, które jest budulcem komórek
• Witaminy: C, D oraz A i E
• Minerały: cynk oraz selen

👉 Dieta typu śródziemnomorskiego działa bardzo korzystnie.

💤 2. Sen i regeneracja

Podczas snu organizm reguluje układ odpornościowy.

➡️ Cel: 7–9 godzin snu dziennie.

🏃 3. Regularny ruch

Umiarkowana aktywność poprawia krążenie limfocytów i wspiera ich czujność wobec patogenów.

➡️ Najlepiej: spacery, rower, lekki trening 3–5 razy w tygodniu

⚠️ Przetrenowanie działa odwrotnie – osłabia odporność

😌 4. Redukcja stresu

Długotrwały stres podnosi poziom kortyzolu, który hamuje działanie limfocytów.

🚭 5. Unikanie tego, co doskonale wiemy, że nam szkodzi

• palenie papierosów
• nadmiar alkoholu
• przetworzona żywność

🦠 6. Zdrowa mikrobiota jelitowa

Duża część odporności „mieszka” w jelitach: jedz kiszonki, błonnik lub ewentualnie probiotyki.

Bibliografia:

Jakub Gołąb i wsp. Immunologia 2008 PWN

Kazimierz Janicki Hematologia 2001 PZWL

John W. Harvey Atlas of veterinary hematology 2001 W.B. Saunders Company

Źródła: